I. KHÁI QUÁT CHUNG
1. Thông tin chung:
- Tên nước: Cộng hoà Malawi (Republic of Malawi).
- Thủ đô: Lilongwe.
- Quốc khánh: 06/7/1964.
- Vị trí địa lý: nằm ở Nam phần châu Phi, phía Tây giáp Zambia, phía Đông Nam giáp Mozambique, phía Đông Bắc giáp Tanzania.
- Diện tích: 118.484 km2.
- Khí hậu: Nhiệt đới.
- Dân số: 24,75 triệu người (2026, theo IMF).
- Ngôn ngữ: Tiếng Anh, tiếng Chichewa.
- Đơn vị tiền tệ: Kwacha Malawi - MWK.
- GDP: 14,98 tỷ USD (2025, theo IMF)
- GDP/đầu người: 721,42 USD (2025, theo IMF)
- Tôn giáo: Thiên chúa giáo (79,9%), Hồi giáo (12,8%), các đạo khác 3%, không theo tôn giáo nào (4,3%).
- Lãnh đạo chủ chốt:
+ Tổng thống: Peter Mutharika (từ tháng 9/2025).
+ Chủ tịch Quốc hội: Sameer Suleman (từ tháng 10/2025).
+ Bộ trưởng Ngoại giao và Hợp tác quốc tế: George T. Chaponda (từ tháng 11/2025).
2. Khái quát lịch sử:
Từ thế kỷ XVI đến nửa đầu thế kỷ XIX, những người thuộc các dân tộc Bantu, Tonga, Tumbaka, Yao, Ngoni di cư đến vùng đất Malawi để sinh sống. Cuối thế XVIII, thực dân Bồ Đào Nha xâm nhập vào phía Bắc Malawi. Năm 1859, giáo sĩ Anh Livins tới thám hiểm Malawi. Năm 1891, sau khi chiến thắng Bồ Đào Nha trong cuộc chiến tranh chấp Malawi, Anh tuyên bố Malawi đặt dưới quyền bảo hộ của mình. Năm 1907, Anh đặt tên vùng là Nyassaland. Nhân dân Malawi đã kiến quyết đấu tranh chống ách thống trị của thực dân Anh.
Sau đại chiến thế giới lần II, phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc ở châu Phi ngày càng lên cao khiến thực dân Anh buộc phải sáp nhập ba nước Rhodesia Nam (Zimbabwe), Rhodesia Bắc (Zambia) và Nyassaland thành Liên bang Trung Phi nhằm tăng cường kiểm soát và đẩy mạnh việc khai thác tài nguyên. Tháng 1/1959 nhân dân Nyassaland đã tiến hành đấu tranh chống lại việc thành lập Liên bang Trung Phi, buộc chính quyền Anh phải tổ chức họp hội nghị lập hiến của Nyassaland tại London. Cuộc bầu cử đầu tiên vào tháng 8/1961. Đến tháng 11/1962, Anh buộc phải để cho Nyassaland tự trị và rút khỏi Liên bang Trung Phi. Tháng 9/1963, Anh đồng ý trao trả độc lập cho Nyassaland. Ngày 06/7/1964, Nyassaland tuyên bố độc lập, đặt tên nước là Malawi, nằm trong Khối Liên hiệp Anh. Ngày 06/7/1966, Malawi thành lập nước Cộng hòa. Ông Hastings Banda trở thành Tổng thống, thực hiện chế độ độc đảng, nắm quyền lãnh đạo đất nước trong giai đoạn từ 1966-1994.
Trước sức mạnh của phong trào đòi tự do, dân chủ và xu thế cải cách dân chủ ngày càng phát triển trên thế giới và châu lục, năm 1994, chính quyền Hastings Banda buộc phải chấp nhận thực hiện chế độ đa đảng. Ngày 17/5/1994, cuộc tổng tuyển cử tự do đầu tiên được thực hiện với thắng lợi của Đảng Mặt trận Dân chủ thống nhất (UDF). Thủ lĩnh UDF là ông Bakili Muluzi đắc cử Tổng thống.
3. Thể chế nhà nước, chế độ chính trị, đảng phái chính trị:
- Thể chế nhà nước: Cộng hòa Tổng thống. Quốc hội đơn viện, gồm 193 đại biểu được bầu trực tiếp, nhiệm kỳ 5 năm.
- Các chính đảng lớn (hiện có khoảng 40 Đảng phái chính trị đăng ký hoạt động tại Malawi):
+ Đảng Quốc hội Malawi (MCP)
+ Mặt trận Dân chủ thống nhất (UDF)
+ Đảng Nhân dân (PP)
+ Đảng Tiến bộ Dân chủ (DPP)
4. Đặc điểm tình hình, chính sách:
4.1. Chính trị -xã hội:
Từ năm 1993 đến nay, tình hình chính trị Malawi tương đối ổn định. Tại Tổng tuyển cử vào tháng 9/2025, ông Peter Mutharika, lãnh đạo Đảng Dân chủ Tiến bộ, đã giành chiến thắng áp đảo với 56,8% số phiếu bầu và trở thành Tổng thống Malawi.
4.2. Kinh tế:
- Kinh tế Malawi chủ yếu dựa vào nông nghiệp (chiếm hơn 1/3 tổng GDP và 90% doanh thu xuất khẩu, trong đó 60% từ ngành thuốc lá).
+ Các sản phẩm xuất khẩu chính: Thuốc lá, hoa quả sấy, chè, đường, bông, lạc, cà phê, đậu nành.
+ Các sản phẩm nhập khẩu chính: Thực phẩm, sản phẩm hóa dầu, hàng hóa bán thành phẩm, hàng tiêu dùng, phương tiện vận tải
+ Các đối tác thương mại chính: Nam Phi, Trung Quốc, Anh, UAE, Bỉ, Đức, Ai Cập, Tanzania.
5. Quan hệ đối ngoại:
- Malawi thực hiện chính sách đối ngoại đa phương hóa, đa dạng hóa, thúc đẩy ngoại giao kinh tế.
- Malawi là thành viên của Liên hợp quốc, Phong trào Không liên kết, Nhóm các nước đang phát triển (G-77), Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), Liên minh châu Phi (AU), Cộng đồng Phát triển miền Nam châu Phi (SADC)...
II. QUAN HỆ VỚI VIỆT NAM
1. Quan hệ chính trị:
- Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao: 23/9/2024.
- Trao đổi đoàn: Chủ tịch Quốc hội Malawi Catherine Gotani Hara tham dự Hội nghị Nghị sĩ trẻ toàn cầu lần thứ 9 tổ chức tại Việt Nam (tháng 9/2023).
2. Hợp tác kinh tế - thương mại - đầu tư:
Thương mại: Kim ngạch thương mại song phương năm 2025 đạt 10,68 USD, trong đó, kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam đạt 9,78 triệu USD và xuất khẩu đạt 0,9 triệu USD.
Tháng 01/2026